خاکشیر فقط رفع تشنگی در روزهای گرم تابستان نیست

خاکشیر فقط رفع تشنگی در روزهای گرم تابستان نیست

خاکشیر با نام علمی Descurainia sophia و نام لاتین flixweed، یک گیاه‌ی علفی است که در آسیا، آفریقا و اروپا می‌روید و عموماً به‌عنوان یک گیاه‌ی دارویی در طب سنتی ایران، چین و هند استفاده می‌شود. به این گیاه «خاکشی» و «شفترک» هم می‌گویند.

خاکشیر گیاهی از تیره‌ی شب‌بویان یک یا دو ساله است. این گیاه عموما در کوهستان‌ها و دشت‌ها رشد می‌کند. این گیاه حاوی تخم‌هایی به رنگ‌های قهوه‌ای و قرمز است. این تخم‌‌ها ریز و دراز هستند و نوع قرمز آن طعم نسبتا تلخی دارد.
این گیاه ساقه‌ای بلند دارد که طول آن به یک متر نیز می‌رسد. در بالای گیاه کرکی به چشم نمی‌خورد، در حالی که پایین ساقه خاکشیر مقدار زیادی کرک دارد. در ایران خاکشی در بیشتر مناطق از جمله آذربایجان، خراسان و اطراف تهران می‎روید و زمان برداشت آن معمولاً مرداد و شهریور است.

گیاه خاکشیر از قسمت بالایی ساقه انشعاباتی دارد و گل‌هایی به رنگ زرد روشن در آن دیده می‌شوند. تخم‌های این گیاه طبع سردی دارند و به همین دلیل بیشتر افراد در فصل تابستان از خاکشیر استفاده می‌کنند تا به گرمازدگی دچار نشوند. به همین شکل افرادی که طبع سرد دارند نباید در مصرفش زیاده‌روی کنند.

با آن که بسیاری از افراد با شنیدن نام خاکشیر به یاد گرمای تابستان و شربت خاکشیر می‌افتند، اما این گیاه فوق‌العاده، خواص زیادی دارد که از جمله آن‌ها می‌توان به خواص دارویی بی‌نظیر اشاره کرد.

۱. به درمان یبوست کمک می‌کند

معمولاً اجابت مزاج کمتر از سه بار در هفته یبوست در نظر گرفته می‌شود. اگرچه ممکن است همه‌ی مردم‌ گاهی دچار یبوست شوند، اما بعضی از افراد یبوست مزمن را تجربه می‌کنند که می‌تواند در کارهای روزمره اختلال ایجاد کند. یبوست دلایل مختلفی دارد، اما غالباً از مصرف ناکافی فیبر و مایعات ناشی می‌شود.

به‌طور سنتی از خاکشیر برای درمان بواسیرو یبوست استفاده می‌شود. دانه‌ی خاکشی در حضور آب متورم می‌شود و به دلیل افزایش حجم و داشتن خاصیت نرم‌کنندگی به دفع راحت‌تر کمک می‌کند. معمولاً گفته می‌شود که خاکشیر برای اسهال باید با آب سرد مصرف شود و خاکشیر با آب گرم برای درمان یبوست مفید است.

۲. تب‌بر است و دمای بدن را کاهش می‌دهد

تب افزایش موقت دمای بدن است که معمولاً به دلیل واکنش سیستم ایمنی و در پاسخ به عفونت رخ می‌دهد. گیاه‌ی خاکشی به دو دلیل می‌تواند به درمان تب و کاهش دمای بدن کمک کند:

گلوکز  اینولات خاکشی خاصیت آنتی بیوتیکی دارد.

خاکشی از طریق کاهش ترشح تیروکسین (هورمون تیروئید) باعث کاهش متابولیسم پایه می‌شود.

۳. در درمان کبد چرب مؤثر است

در افراد مبتلا به کبد چرب مقدار زیادی چربی در سلول‌های کبدی انباشته می‌شود. علت دقیق تجمع چربی در کبد مشخص نیست، اما چاقی، افزایش چربی‌های خون، سندرم تخمدان پلی‌کیستیک (PCOS) و کم‌کاری تیروئید احتمال ابتلا به این بیماری را افزایش می‌دهند.

در طب سنتی از خواص خاکشیر برای کبد چرب و درمان آن استفاده می‌شود. خاکشیر دشمن کبد چرب است و شما می‌توانید با ترکیب کردن این گیاه‌ی دارویی با ترنجبین از خواص ترنجبین و خاکشیر برای کبد بهره ببرید.

راه‌ی دیگر برای درمان کبد چرب با خاکشیر این است که آن را با بارهنگ یا خرفه ترکیب کنید یا جوشانده‌ی آن را بنوشید. اگر می‌خواهید از جوشانده خاکشیر برای کبد چرب استفاده کنید،  دو قاشق غذاخوری از آن را همراه با دو لیوان آب جوشانده و به‌صورت ناشتا مصرف کنید.

۴. از سلامت پوست و مو محافظت می‌کند

پوست یکی از مهم‌ترین بخش‌های بدن است که یک سد بین اندام‌های داخلی بدن با محیط بیرون ایجاد می‌کند. پوست مانع ورود عوامل بیماری‌زا به بدن می‌شود، دمای بدن را تنظیم می‌کند، مواد زائد را دفع می‌کند و به سنتز ویتامین D کمک می‌کند. از سوی دیگر، نقش چشمگیری در زیبایی ظاهری دارد. به همین دلیل، حفظ سلامت و شادابی آن مهم است.

خاکشی باعث نرمی و لطافت پوست می‌شود، التهاب پوست را کاهش می‌دهد و کهیر و اگزما را درمان می‌کند. علاوه بر این، می‌توان از آن برای رفع شوره‌ی سر استفاده کرد.

۵. برای ریه‌ها مفید است

خاکشی برای بیماران مبتلا به مشکلات ریوی و افرادی که ترشحات غلیظ در سینه دارند، مفید است و باعث خارج شدن خلط سینه می‌شود. همچنین می‌تواند علائم بیماری آسم را کاهش دهد. در مبتلایان به بیماری آسم راه‌های هوایی باریک و متورم می‌شوند و بیمار دچار تنگی نفس، سرفه و خس خس سینه می‌شود. آسم درمان ندارد، اما علائم آن را می‌توان کنترل کرد.

6. قوای جنسی را تقویت می‌کند

از سایر کاربردهای خاکشیر در طب سنتی می‌تواند به استفاده از آن برای تقویت قوای جنسی اشاره کرد. پزشکان طب سنتی بر این باورند که اگر ضعف قوای جنسی در مردان و زنان از وجود سودا ناشی شود، مصرف خاکشی می‌تواند به درمان آن کمک کند. آقایان هم می‌توانند از فواید خاکشیر به طور ویژه استفاده کنند. دانه‌های این گیاه التهاب پروستات را کاهش می‌دهند و تاثیر زیادی در بهبود قوای جنسی آقایان دارند. آقایان باید نوشیدنی خاکشیر یا پودر دانه‌های آن را همراه سالاد و غذا مصرف کنند.

۷. فرآیند زایمان را تسهیل می‌کند

معمولاً بارداری در هفته‌ی ۳۸ تا ۴۲ با تولد نوزاد خاتمه می‌یابد، اما گاهی اوقات ممکن است بیش از ۴۲ هفته طول بکشد. به دلیل عوارضی که بارداری طول‌کشیده برای جنین دارد، پزشکان از القاء زایمان برای ختم بارداری استفاده می‌کنند که آن هم می‌تواند عوارض خاص خود را داشته باشد. از دیدگاه‌ی طب سنتی مصرف خاکشیر در ماه آخر بارداری می‌تواند از طریق آماده کردن دهانه‌ی رحم به القای زایمان و تسهیل آن کمک کند.

۸. سوزش سر دل را برطرف می‌کند

بین مری و معده یک دریچه‌ی حلقوی به نام اسفنکتر تحتانی مری وجود دارد که به محض ورود غذا به معده بسته می‌شود. اگر این دریچه به‌خوبی بسته نشود، اسید معده به سمت مری برمی‌گردد و باعث سوزش سر دل می‌شود. نظر پزشکان طب سنتی در مورد ارتباط خاکشیر و اسید معده بر این است که این گیاه‌ی دارویی می‌تواند علائم سوزش سر دل و سوء هاضمه را کاهش دهد و به درمان ضعف معده کمک کند.

9. خواص خاکشیر برای چاق شدن

هر روز صبح ناشتا قبل از صبحانه شربت خاکشیر و شیر میل کنید این نوشیدنی می تواند به درمان لاغریو افزایش وزن شما به مرور زمان کمک کند. 

10. خواص خاکشیر برای لاغر شدن

برای لاغری با خاکشیر توصیه می شود که مقدار یک قاشق غذاخوری خاکشیر را شسته و در یک لیوان آب ولرم حل کرده و با شکر شیرین کنید. از این نوشیدنی هر روز صبح ناشتا میل کنید. استفاده از این نوشیدنی در طولانی مدت به کاهش وزن کمک می کند. علاوه بر کمک به لاغری با خواص زیادی که دارد در حفظ سلامت بدن نیز مؤثر است.

11. خواص خاکشیر برای نوزادان و کودکان

اگر کودکتان به یبوست دچار است خاکشیر مثل یک ملین طبیعی عمل می کند و آن را درمان می کند و غذا را هضم میکند و خواص ضد باکتریایی آن خطر ابتلا به اسهال را کاهش می دهد.

اگر نوزاد شما به دنبال بیماری هایی مانند آبله مرغان و سرخک تب داشت و پوست او دچار خارش شد نهراسید دوای درد نوزاد شما خاکشیر است که به درمان تب بالا و خارش پوست در نوزادان و کودکان کمک می کند.

لازم است خاکشیر را از 2 سالگی به بعد به نوزادان بدهید و قبل از آن شربت خاکشیر را از صافی رد کنید و از آب آن به نوزاد بدهید.

12. خواص خاکشیر برای رفع آکنه و لک صورت

خاکشیر دارای خواص ضد التهابی و ضد باکتری است و آکنه و جوش را درمان می کند و صورت را پاکسازی می نماید.برای درمان جوش فقط کافیست 2 قاشق غذاخوری خاکشیر را با یک دوم فنجان عرق شاه تره و کاسنی مخلوط کنید و سه هفته بخورید.

خاکشیر می تواند پوست صورت را روشن کند و لک های پوستی را درمان نماید. بهتر است 2 قاشق غذاخوری خاکشیر را با ترنجبین خیسانده شده و صاف شده مخلوط کنید و 3 هفته بخورید.

عوارض خاکشیر

مصرف خاکشی در حد اعتدال برای اکثر مردم بی‌خطر است، اما ممکن است در بعضی از افراد باعث سردرد شود. این افراد باید خاکشی را با مصلح آن که کتیرا است، استفاده کنند. اگرچه در مورد ممنوعیت خوردن خاکشیر در بارداری اطلاعات زیادی وجود ندارد، اما ممکن است مصرف زیاد آن به سقط جنین منجر شود. به همین دلیل، بهتر است زنان باردار با مشورت پزشک طب سنتی اقدام به مصرف خاکشی کنند.

چه کسانی نباید خاکشیر بخورند؟

افرادی      که ورم و زخم معده دارند باید خاکشیر را به مقدار کم مصرف کنند.

• افرادی که طبع سرد دارند و از بیماری های روماتیسم و آرتروز رنج می برند، باید شربت خاکشیر را عسل و عرق نعناع مصرف کنند.
• برخی از افراد با خوردن خاکشیر سردرد می گیرند این افراد باید خاکشیر را با کتیرا مصرف کنند.
• برای جلوگیری از سنگ کلیه خاکشیر را چندین بار بشویید و 12 ساعت در آب خیس کنید.

شربت خاکشیر معمولی برای ۲ نفر

آب خنک:      ۲ لیوان

• خاکشی:      یک سوم لیوان
• شکر: یک      سوم لیوان
• گلاب: ۱ تا ۲ قاشق غذاخوری

طرز تهیه

خاکشی  را داخل یک کاسه‌ی بزرگ ریخته و به آن آب اضافه کنید. بعد از مدتی که خس و  خاشاک روی آب آمد، آب آن را خالی کنید. این کار را چند بار انجام دهید تا آب روی خاکشی کاملاً تمیز شود.

• خاکشی را به‌آرامی داخل یک ظرف دیگر بریزید تا اگر شن ته‌ی ظرف باقی مانده به ظرف دوم منتقل نشود. این کار را هم چند بار تکرار کنید تا از تمیز بودن خاکشی  مطمئن شوید.
• آب سرد  و شکر را داخل پارچ بریزید و هم بزنید تا شکر حل شود.
• خاکشی، گلاب و در صورت تمایل چند تکه یخ به شربت اضافه کنید و آن را داخل یخچال  بگذارید.